Bu politika, Akdeniz Üniversitesi bünyesindeki eğitim, araştırma, topluma hizmet ve idari faaliyetlerde üretken yapay zeka (ÜYZ) teknolojilerinin etik, şeffaf, güvenli, hukuka uygun ve insan odaklı biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Politika, öğrenciler, akademik ve idari personel ile Üniversitenin iş birliği içinde olduğu tüm paydaşları kapsar. Bu politika, yürürlükteki mevzuatın yerine geçmez. Mevzuat ile politika hükümleri arasında farklılık bulunması halinde yürürlükteki mevzuat uygulanır.

ÜYZ kullanımına izin verilen alanlar, kullanımın niteliği, kullanıcıların sorumlulukları ve Üniversitenin gözetim-denetim yükümlülüğü bu politika hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

2.1. Etik ve Sorumlu Kullanım

• ÜYZ teknolojileri; akademik dürüstlük, bilimsel etik, toplumsal sorumluluk, insan hakları, ayrımcılık yasağı, veri güvenliği, fikri haklara saygı ve yürürlükteki mevzuata uygunluk ilkeleri gözetilerek kullanılır.
• ÜYZ araçlarının ürettiği bilgilerin doğruluğu, güncelliği ve kaynaklara uygunluğu garanti edilmez. Kullanıcı, ÜYZ çıktısını kullanmadan önce doğrulamak, kaynakları kontrol etmek, gerekli atıfları yapmak ve hukuka aykırı veya yanıltıcı içeriği kullanmamakla birincil derecede sorumludur.
• Kullanıcının birincil sorumluluğu, Üniversitenin öğrenciler, personel ve kurumsal süreçler üzerindeki gözetim, denetim, bilgilendirme ve rehberlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Üniversite, ÜYZ kullanımına ilişkin kuralları duyurur, gerekli eğitim ve denetim süreçlerini yürütür.
• ÜYZ, ancak bu politikada, ders/ölçme-değerlendirme yönergelerinde, araştırma etiği kurallarında ve idari süreç talimatlarında izin verilen sınırlar içinde kullanılabilir. Nihai akademik, bilimsel ve idari kararlar insan değerlendirmesine dayanır.
• Akademik çalışmalarda, yayınlarda, ödevlerde, raporlarda ve idari çıktılarda ÜYZ katkısı varsa bu katkının aracı, kapsamı ve niteliği açık biçimde belirtilir; gerekli hallerde uygun atıf veya kullanım beyanı yapılır.
• Veri gizliliği, kişisel verilerin korunması, bilgi güvenliği, telif hakları ve etik kullanım ilkelerine aykırı ÜYZ kullanımı yapılamaz.

2.2. Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik

• ÜYZ destekli içeriklerin üretiminde kullanılan araçlar, kullanım amacı ve katkı düzeyi ilgili çalışmanın niteliğine uygun biçimde beyan edilir.
• ÜYZ katkısının niteliği; yalnızca dil düzenleme/çeviri, fikir geliştirme, kod desteği, veri analizi önerisi, görsel üretimi, taslak oluşturma veya benzeri hangi aşamada kullanıldığını gösterecek açıklıkta belirtilir.
• ÜYZ kullanım kayıtları, kişisel veri ve gizli bilgi içermeyecek şekilde, gerektiğinde doğrulama ve denetim yapılmasına imkan verecek ölçüde saklanabilir.
• Politikanın uygulanması periyodik olarak izlenir ve gelişen teknolojiler, ulusal/uluslararası düzenlemeler ve Üniversite ihtiyaçları doğrultusunda güncellenir.

2.3. Kapsayıcılık ve Erişilebilirlik

• ÜYZ araçlarının kullanımı, erişimde fırsat eşitliği ve kapsayıcılık ilkeleri gözetilerek planlanır.
• Engelli bireylerin eğitim, araştırma ve idari süreçlere erişimini kolaylaştırmaya yönelik ÜYZ destekli çözümler geliştirilebilir; bu çözümler kişisel veri, mahremiyet ve akademik dürüstlük kurallarına uygun yürütülür.
• İnsan merkezli etkileşimlerin korunması önceliklidir. ÜYZ kullanımı, insan rehberliği ve akademik danışmanlığın yerine geçecek şekilde kurgulanamaz.

3.1. Öğrenciler için İlkeler

• Öğrenciler, ÜYZ araçlarını yalnızca dersin öğretim elemanı veya ilgili akademik birim tarafından ilan edilen sınırlar içinde; akademik dürüstlük, mevzuata uygunluk, kaynak gösterme, veri gizliliği ve ölçme-değerlendirme güvenliği ilkelerine uygun olarak kullanabilir.
• Dersin öğretim elemanı; dersin öğrenme çıktıları, ölçme-değerlendirme yöntemi, ödev/sınavın amacı, beceri ölçümünün niteliği, erişim eşitliği, veri güvenliği ve akademik dürüstlük risklerini dikkate alarak ders, ödev, proje, laboratuvar, sunum veya sınav bazında ÜYZ kullanımını serbest bırakabilir, sınırlandırabilir veya yasaklayabilir. Bu kurallar ders izlencesinde, öğrenme yönetim sisteminde veya ilgili sınav/ödev yönergesinde açıkça duyurulur.
• Fakülte, enstitü, yüksekokul, meslek yüksekokulu veya program düzeyinde genel sınırlama veya standart belirlenmesi gereken hallerde karar, ilgili yükseköğretim biriminin yetkili kurulu tarafından alınır ve öğrencilere duyurulur. Ders özelindeki kurallar, bu genel standartlara aykırı olamaz.
• Aksi ders yönergesinde belirtilmedikçe ÜYZ; konu hakkında ön araştırma yapma, çalışma planı oluşturma, kaynakları anlamaya yardımcı özet çıkarma, dil ve anlatım düzeltme, kod hatalarını tartışma, alternatif çözüm yolları hakkında fikir alma ve erişilebilirlik desteği sağlama amacıyla yardımcı araç olarak kullanılabilir.
• Öğrenci; ÜYZ çıktısını kendi özgün çalışmasıymış gibi sunamaz, sınav veya ölçme-değerlendirme güvenliğini zedeleyecek şekilde kullanamaz, uydurma kaynak/atıf üretemez, veri veya sonuç uyduramaz, başka kişilere ait kişisel verileri ya da gizli/tescilli bilgileri ÜYZ sistemlerine giremez.
• ÜYZ’den elde edilen içerikler güvenilir kaynaklarla doğrulanır; yanlış, eksik, yanlı, ayrımcı veya uydurma bilgiye karşı gerekli kontrol yapılır. ÜYZ’nin uydurma referans, hatalı hesaplama, yanlış mevzuat veya yanıltıcı akademik içerik üretme riski bulunduğu öğrencilere açıkça bildirilir.
• ÜYZ katkısı bulunan ödev, proje, rapor, sunum veya benzeri çalışmalarda, dersin öğretim elemanı tarafından farklı bir format belirlenmedikçe, kullanılan aracın adı ve kullanım amacı kısa bir beyanla belirtilir.

3.2. Öğretim Elemanları için İlkeler

• Öğretim elemanları, ders planlarında ve ölçme-değerlendirme yönergelerinde ÜYZ kullanımına ilişkin izin verilen, sınırlandırılan ve yasaklanan kullanım türlerini açıkça belirtir.
• ÜYZ’nin öğrenme çıktıları, ölçme-değerlendirme yöntemleri ve danışmanlık süreçlerine entegrasyonu; pedagojik amaçla uyumlu, ölçme geçerliği ve güvenirliğini koruyan, erişim eşitliğini gözeten, kişisel veri ve gizli bilgi güvenliğini sağlayan ve insan gözetimini içeren kullanım anlamına gelir.
• ÜYZ, ölçme-değerlendirme süreçlerinde tek başına nihai karar verici veya notlandırıcı olarak kullanılamaz. ÜYZ destekli değerlendirme yapılması halinde nihai akademik değerlendirme ve sorumluluk öğretim elemanına aittir.
• ÜYZ’nin öğrenciler tarafından kötüye kullanımını önlemek amacıyla erken bilgilendirme, örnek kullanım beyanı, kaynak doğrulama rehberliği ve akademik dürüstlük farkındalığı sağlanır.
• Öğretim elemanları, ÜYZ kullanımının öğrenme çıktılarına etkisini ve muhtemel eşitsizlikleri izler; gerektiğinde alternatif değerlendirme yöntemleri veya erişim desteği sağlar.
• ÜYZ okuryazarlığı, dersin niteliğine uygun olduğu ölçüde ders içeriğinin, danışmanlık faaliyetlerinin veya destekleyici eğitimlerin parçası olarak geliştirilebilir.

3.3. Eğitim Destek Birimleri

• Akdeniz Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi, Yapay Zeka ve Veri Bilimi Uygulama ve Araştırma Merkezi ve ilgili birimler, ÜYZ araçlarının etik, güvenli ve etkin kullanımına ilişkin eğitimler düzenler, farkındalık materyalleri geliştirir ve danışmanlık sağlar.
• Akdeniz Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanlığı; yürüttüğü faaliyetler ve sağladığı teknik desteklerle, Üniversitenin eğitim, araştırma, kurumsal süreçleri ve kaynaklarının yönetiminde ÜYZ’nin güvenli, etik, sürdürülebilir ve sorumlu kullanımına katkı sağlar.
• Eğitim destek birimleri; kişisel verilerin korunması, bilgi güvenliği, telif hakları, akademik dürüstlük ve erişilebilirlik konularında YZKK ile koordineli rehberlik materyalleri hazırlayabilir.

• Araştırmalarda ÜYZ araçlarının kullanımı, Yükseköğretim Kurulunun Üretken Yapay Zeka Etik Rehberi, bilimsel araştırma ve yayın etiği hükümleri, etik kurul kararları, kişisel verilerin korunması mevzuatı, fikri haklar ve ilgili sözleşme yükümlülükleriyle uyumlu olmalıdır.
• ÜYZ, araştırmalarda yardımcı araç olarak; literatür taramasına hazırlık, anahtar kelime önerisi, metin düzenleme, çeviri, kod veya analiz taslağı hakkında fikir alma, veri görselleştirme önerisi, yöntem alternatiflerini tartışma ve raporlama dilini iyileştirme amaçlarıyla kullanılabilir.
• ÜYZ kullanımı, araştırmacının hipotez kurma, araştırma sorusu belirleme, yöntem seçme, veri toplama, veri doğrulama, analiz sonuçlarını yorumlama, sonuç çıkarma, etik uygunluğu sağlama ve yayın kararını verme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Bu süreçlerde insan katkısı ve araştırmacı değerlendirmesi esastır.
• ÜYZ çıktıları, doğrulanmadan bilimsel bulgu, kaynak, analiz sonucu veya nihai yorum olarak kullanılamaz; ÜYZ tarafından üretilen hatalı, uydurma veya kaynağı belirsiz içerik araştırmaya dahil edilemez.
• ÜYZ destekli çeviri, özetleme, kodlama veya metin düzenleme işlemlerinde nihai sorumluluk araştırmacıya aittir. Araştırmada kayda değer ÜYZ katkısı varsa katkının niteliği yayın, rapor veya proje çıktısında uygun şekilde beyan edilir.
• Gizli veya tescilli veriler, kişisel veriler, özel nitelikli kişisel veriler, üçüncü kişilere ait gizlilik yükümlülüğü bulunan bilgiler, yayımlanmamış araştırma verileri ve etik kurul/sözleşme sınırlamasına tabi bilgiler kamuya açık ÜYZ sistemlerine girilemez. Bu tür veriler, ancak hukuki dayanak, etik izin, kurumsal onay, veri güvenliği tedbirleri ve gerekli sözleşmesel güvenceler sağlanmış kurumsal/onaylı sistemlerde işlenebilir.

• ÜYZ teknolojileri; karar destek, doküman taslağı hazırlama, veri analizi, raporlama, kurumsal iletişim, hizmet süreçlerini iyileştirme ve benzeri alanlarda verimlilik ve etkililiği artırmak amacıyla kullanılabilir. Nihai idari karar, yetkili kişi veya kurul tarafından verilir.
• İdari kullanım; hukuka uygunluk, şeffaflık, hesap verebilirlik, ölçülülük, veri minimizasyonu, bilgi güvenliği, erişim yetkilendirmesi ve insan gözetimi ilkelerine uygun yürütülür.
• Kişisel veriler ve özel nitelikli kişisel veriler kamuya açık ÜYZ sistemleriyle paylaşılamaz. Bu verilerin kurumsal/onaylı ÜYZ sistemlerinde işlenebilmesi için KVKK kapsamında geçerli hukuki sebebin bulunması, veri işleme amacının belirli ve meşru olması, gerekli aydınlatma/izin süreçlerinin tamamlanması, verinin asgari düzeyde kullanılması ve uygun teknik-idari tedbirlerin alınması gerekir.
• Başkasına ait kişisel verilerin ÜYZ sistemiyle paylaşılması, açık bir hukuki dayanak bulunmadıkça hukuka aykırı veri işleme veya aktarımı oluşturabileceğinden, ilgili birimler ÜYZ kullanımından önce kişisel veri, aktarım ve bilgi güvenliği değerlendirmesi yapar.
• Kişiler üzerinde hukuki sonuç doğuran veya önemli ölçüde etkileyen idari süreçlerde yalnızca otomatik ÜYZ çıktısına dayanılarak karar alınamaz; insan incelemesi, itiraz/değerlendirme imkanı ve denetlenebilir kayıt mekanizması sağlanır.
• Üniversite, ÜYZ araçlarının maliyet etkin, sürdürülebilir, güvenli ve erişilebilir biçimde kullanımını destekler; kurumsal kullanım için uygun araç, lisans ve veri güvenliği standartlarının belirlenmesini teşvik eder.

• Akdeniz Üniversitesi Yapay Zeka Koordinasyon Kurulu (YZKK), Rektörlük tarafından görevlendirilen bir başkan ve üyelerden oluşur. Kurulda ihtiyaç halinde yapay zeka, eğitim teknolojileri, bilgi işlem, hukuk, kişisel verilerin korunması, kalite, araştırma-yayın etiği, öğrenci işleri ve ilgili akademik/idari birimlerden temsilciler görevlendirilebilir.
• YZKK; bu politika belgesinin uygulanmasını izler, değerlendirme ve güncelleme önerileri hazırlar, uygulama rehberleri ve beyan örnekleri geliştirir, eğitim ve farkındalık faaliyetlerini koordine eder ve önerilerini Rektörlüğe sunar.
• YZKK; ÜYZ araçlarının güvenli ve etik kullanımına ilişkin kurumsal standartlar, izin verilen kullanım alanları, veri güvenliği ölçütleri, risk değerlendirme başlıkları ve eğitim ihtiyaçları konusunda görüş oluşturabilir.
• YZKK, disiplin veya idari yaptırım kararı veren merci değildir. Talep edilmesi halinde, ilgili yetkili kişi veya kurullara teknik, etik ve politika uyumu açısından görüş bildirebilir.
• ÜYZ kullanımına ilişkin Üniversite personeli ve öğrencilerine yönelik farkındalık ve eğitim faaliyetleri düzenlenir. Yeni personel ve öğrencilere yönelik oryantasyon materyallerine ÜYZ okuryazarlığı, veri güvenliği, KVKK, telif hakları ve akademik dürüstlük modülleri dahil edilir.

• ÜYZ politikasına aykırı kullanımlar; ihlalin niteliğine göre yürürlükteki yükseköğretim mevzuatı, öğrenci disiplin hükümleri, personel mevzuatı, bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemeleri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde değerlendirilir.
• Bu politika, tek başına yeni bir disiplin suçu veya yaptırım ihdas etmez. Disiplin, etik inceleme, idari işlem veya hukuki süreçler yalnızca yetkili merciler tarafından ve yürürlükteki mevzuata uygun olarak yürütülür.
• Akademik çalışmalarda ÜYZ katkısının gizlenmesi, ÜYZ çıktısının kişinin kendi özgün çalışması gibi sunulması, sınav/ödev güvenliğinin ihlali, uydurma veri veya kaynak kullanımı, kişisel/gizli verilerin hukuka aykırı şekilde paylaşılması ve fikri hakların ihlali politika ihlali olarak değerlendirilir.
• İhlal iddialarında, olayın niteliğine göre ilgili dersin öğretim elemanı, akademik birim, etik kurul, disiplin amiri veya yetkili idari birim işlem yapar. Talep edilmesi halinde YZKK, politika hükümlerinin yorumlanmasına ve ÜYZ kullanımının niteliğine ilişkin görüş bildirebilir.

• Politika, ÜYZ teknolojilerindeki gelişmelere ve ulusal/uluslararası düzenlemelere paralel olarak en az yılda bir kez gözden geçirilir.
• YZKK, uygulamada ortaya çıkan ihtiyaçları ve birimlerden gelen geri bildirimleri değerlendirerek politika güncelleme önerilerini Rektörlüğe sunar.
• Bu politika, Akdeniz Üniversitesi Senatosunun onayıyla yürürlüğe girer ve Rektörlük tarafından uygulanır.

Bu politika, aşağıdaki yasal ve kurumsal düzenlemelerle uyumlu biçimde uygulanır:

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat
• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili yükseköğretim mevzuatı
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve ilgili personel mevzuatı
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
• Yükseköğretim Kurulu Üretken Yapay Zeka Etik Rehberi
• Yükseköğretim Kurulu bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemeleri
• UNESCO Yapay Zeka Etiği Tavsiyesi
• Akdeniz Üniversitesi Senato kararları, yönergeleri, bilgi güvenliği ve kişisel veri koruma düzenlemeleri